خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





مناقشه ای بر سر استندآپ ساینس (stand up science) چرخ و فرهاد شمسیان

    کاملا طبیعی است که هر انسانی در قبال موضوعات گوناگون ؛ آراء و دیدگاه های شخصی خودش را داشته باشد. ما درباره سیاست؛ اقتصاد؛ فرهنگ؛ تاریخ؛ فلسفه و روانشناسی نظریاتی داریم که حاصل تجربیات زندگی؛ مصاحبت با متخصصان؛ مطالعه و علاقه شخصی یا حتی تحصیلات رسمی مان است. دیدگاه های ما در قبال مسائل گوناگون مختلف است. به لحاظ مراعات آزادی بیان هر کسی مجاز است محصولات فکری و نظرات و تحلیل ها و برآوردهای شخصی خود را ابراز کند و نمی توان کسی را بابت اینکه صرفا دیدگاه های خودش را در باب علم؛ تاریخ یا روانشناسی طرح می کند سرزنش کرد. البته دیدگاه های سطحی و خام و مغشوش که به لحاظ منطقی غلط باشند از سوی متخصصین جدی گرفته نخواهند شد. هرچه نظریات فرد ؛ بیشتر مبتنی بر مطالعات دامنه دار باشد ؛ دقیق تر و حساب شده تر خواهد بود. در غیر این صورت ؛ اظهار نظرهای ناشیانه ؛ می تواند خسته کننده و ملال آور و حتی ناراحت کننده باشد. مثلا تصور کنید فردی در یک جمع میهمانی خانوادگی می گوید: ″ ۹۰ درصد مردم کره شمالی با کیم جونگ اون مخالف اند″. ″لیموترش سرطان را درمان می کند.″ یا ″زبان فرانسوی در واقع زبان نیست و فقط یکی از لهجه های زبان انگلیسی است.″ چنین اظهارنظرهایی اگرچه می تواند انعکاس دهنده نظریات شخصی یا حاصل شنیده ها و برآورد اندیشه یک فرد باشد ؛ اما از آنجا که مبنای دقیقی نداشته و مطالعه و تحقیقی در پس آن نیست؛ نامربوط ؛ غلط و بی اساس است.

    من برنامه استندآپ ساینس فرهاد شمسیان در چرخ را چندین و چندبار دیدم و جوانب مختلف آن را با دید نقادانه زیر ذره بین گرفتم. به لحاظ محتوایی به نظرم خیلی خوب از پس توضیح یک موضوع پیچیده فیزیک بر آمد و اساسا ترویج علم عمومی به همین معناست که مفاهیم پیچیده علم؛ با صورتبندی ساده برای غیرمتخصصان قابل فهم شود. هر چند این ساده سازی معمولا منجر به سوء برداشت ها و کژفهمی های بسیار می شود اما این ایراد به فرهاد شمسیان برنمی گردد. زمانی که من از مکانیک سیالات و ترمودینامیک و یا مثلا قیاس ناپذیری پارادایم های علمی و مفهوم هستومند ها در اندیشه یان هکینگ برای مخاطب غیرحرفه ای صحبت می کنم مجبورم از ادبیات ساده تر بهره بگیرم و از پیچیدگی ها و دشواری های مبحث صرف نظر کنم. این مشکل بنیادین در ترویج علم عمومی وجود دارد چون ساده سازی اساسا کیفیت محتوا را پایین می آورد و مثل کتاب یا فیلم سانسور شده از کیفیت می افتد.

    تصور نمی کنم برای صرف اظهار نظر پیرامون نظریه همه چیز الزاما باید در زمینه فیزیک نظری متخصص باشیم. اظهار نظرهای ما اگر ناشیانه ؛ خام و بر خطا باشد؛ متخصصین و فیزیکدانان مچ ما را خواهند گرفت ؛ اگر هم اظهار نظرهایمان که بر مبنای مطالعات دقیق و حساب شده شکل گرفته باشد که خب حرفی نیست. نظریاتی درست بر مبنای درکی درست از یک مفهوم علمی بیان شده و فارغ از اینکه گوینده کیست؛ کلامی که درست صورتبندی شده و استدلال درست هم پشت خود دارد در یک برنامه تلویزیونی بیان شده. بسیاری از متفکران و اندیشمندان نیز قدم به حوزه هایی که در آن متخصص نیستند می گذارند. این مساله البته دو جنبه کاملا متفاوت دارد و باید آن را در دو سطح بررسی نمود. دانستن نظریات دانشمندان و هنرمندان و سیاستمداران و فیلسوفان جالب توجه است. اینکه یک موسیقیدان چه نظری درباره علم دارد. اینکه یک فیلسوف چه نظری درباره سیاست دارد و یک دانشمند درباره فلسفه چگونه می اندیشد هم برای عوام و هم برای متخصصان از اهمیت زیادی برخوردار است. البته نظریات یک فیزیکدان درباره سیاست الزاما نظریات پخته و دقیقی نیست. چه بسا تحلیل های یک دانشمند از تاریخ و فرهنگ و سیاست؛ بسیار هم خام و نسنجیده باشد. باید دقت کرد نظریات یک فوتبالیست بزرگ درباره استحکام یک سازه مهندسی یا نظریات یک مهندس خبره دربارهء روش درمان وزوز گوش را تا به چه میزان باید جدی گرفت.

    ولی بسیاری از دانشمندان در طول تاریخ؛ نسبت به تحولات اجتماعی و سیاسی ؛ بی تفاوت نبوده اند و حتی در بحث ها و گفتگوهای فراگیری نیز فعالانه مشارکت می کرده اند. ورنر هایزنبرگ فیزیکدان؛ در بحث های فلسفی پیرامون فیزیک جدید شرکت می کرد. اینشتین در باب سیاست نظریه پردازی می کرد و بسیاری مشاهیر دیگر که در حوزه هایی غیر از حیطه تخصصی خود اظهار نظر می کرده اند.

    نوام چامسکی جایی می گوید: ″در کار حرفه ای خودم؛ وارد حوزه های متفاوتی شده ام. برای مثال؛ بدون هیچ گونه مدرک حرفه ای ریاضی؛ در زمینه زبان شناسی ریاضیاتی کار کرده ام؛ در زمینه ریاضی کاملا خودآموخته ام و البته آموزش خیلی خوبی ندیده ام. ولی بارها از طرف دانشگاه ها دعوت شده ام تا در سمینارها و مجامع ریاضی دربارهء زبان شناسی ریاضیاتی سخنرانی کنم. هرگز کسی از من نپرسیده که آيا صلاحیت لازم برای سخنرانی درباره این موضوعات را دارم یا نه. این مساله برای ریاضیدانان اصلا مهم نیست. آنها فقط می خواهند بدانند که چه حرفی برای گفتن دارم. هرگز کسی با حق سخنرانی ام مخالفت نکرده و نپرسیده آیا دکترای ریاضیات دارم یا نه؛ یا واحدهای درسی پیشرفته ای در ریاضیات گذرانده ام یا نه. چنین چیزی هرگز به ذهن آنها خطور نکرده است. آن ها فقط می خواهند بدانند حرفم درست است یا غلط؛ موضوع صحبتم جالب است یا نه. بحث فقط بر سر موضوع بوده ؛ نه حق من برای سخن گفتن دربارهء آن. ولی از طرف دیگر ؛ در هنگام بحث یا مجادله بر سر مسایل اجتماعی یا سیاست خارجی آمریکا؛ برای مثال در مورد ویتنام یا خاورمیانه؛ پای این موضوع را با کینه و عداوت چشمگیری وسط می کشند. بارها مرا به دلیل نداشتن مدرک زیر سوال برده اند؛ یا پرسیده اند که به چه حقی درباره این مسایل حرف می زنم. فرض این است که افرادی مثل من؛ که از منظر حرفه ای غریبه هستند حق ندارند درباره چنین چیزهایی حرف بزنند.″

    اما گاهی این اظهارنظرهای خارج از حیطه صلاحیت می تواند محل اشکال هم باشد. مثل ژان لاکان یکی از مشهورترین روانکاوان قرن با علاقه ای که به ریاضیات و هندسه و توپولوژی داشت بسیار تلاش کرد که روانکاوی را با توپولوژی توضیح دهد. متخصصان و ریاضیدانانی هم بودند که به صورت دقیق و با ذکر مصداق به لاکان گوشزد کردند که مثلا درک نادرستی از "معادلات غیرخطی" یا "اعداد موهومی" داشته و آنها را غلط متوجه شده و نابجا به کار برده است.

    با این وجود من ابدا تصور نمی کنم که برنامه شمسیان آسیبی برای ترویج علم بوده یا ایده غلط و اشتباهی را ترویج کرده باشد. از قضا هم خوب اجرا شده و هم نحوه بیان مناسبی داشته. ضمن اینکه من هم با فرهاد شمسیان موافقم که دانستن چیزهای زیاد باعث آشفتگی ذهن می شود. به نظر من این سخن اشتباهی نیست و لااقل تجربه شخصی زندگی به من نشان داده که مطالعه بیشتر و یادگیری چیزهای بیشتر نه تنها آرامش بخش نیست بلکه دریای روح سرکش انسان در جستجوی حقیقت را متلاطم تر می کند. اساسا آرامش را به معنی سکون و ایستایی می فهمم و فکر می کنم اتفاقا مطالعه قرار است آرامش و نظم فکری ما را به هم بزند و اگر به هم نزد چیزی از آن بیرون نمی آید و حتی یک قدم هم به فهم بیشتر جهان پیش نخواهیم گذاشت.

     

    بخشی از یادداشت فوق؛ برگرفته از مقاله روز پنجشنبه ۳۰ اردیبهشت است که در روزنامه شرق نوشته ام. 



    این مطلب تا کنون 5 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : نظریات ,اینکه ,اظهار ,شخصی ,درست ,کرده ,فرهاد شمسیان ,زبان شناسی ,شناسی ریاضیاتی ,خواهند بدانند ,درباره سیاست ,زبان شناسی ریاضیاتی ,
    مناقشه ای بر سر استندآپ ساینس (stand up science) چرخ و فرهاد شمسیان

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده